تبلیغات
نماز عشق - اهداف قرآن

نماز عشق
نماز درس ولایت و نشانه قدرت اسلام است.

بزرگ مردتاریخ

جستجو
لوگو


ثانیه شمار

اوقات شرعی
جعبه حدیث

موضوع: مطلب جالب و خواندنی از قرآن -

اهداف قرآن (و شروط و موانع بهره ‏مندی از آن)

مقدمه

قرآن مجید برای نزول خود اهدافی را ذكر كرده است. این اهداف در سه مجموعه قرار می‏گیرند: بخشی ناظر به بعد بینش و فكر انسان است، بخشی‏دیگر به‏گرایش‏های انسان توجه دارد و بخش سوم، رفتار انسان را مد نظر قرار داده است. گزارشی از این سه بخش در پی می‏آید:
الف) اهداف قرآن در بعد بینش
1- رهایی از غفلت
قرآن مجید یكی از اهداف خود را نجات انسان از غفلت معرفی می‏كند: «تنزیل العزیز الرحیم لتنذر قوما ما انذر آباؤهم فهم غافلون‏» (یس:6); قرآن فرستاده خدای شكست‏ناپذیر و مهربان است تا كسانی را كه پدرانشان بیم داده نشده‏اند بیم دهی; زیرا ایشان غافل‏اند. در این آیه، نجات مردم از غفلت، هدف قرآن تلقی شده است و برای تحقق چنین هدفی می‏فرماید: باید مردم بیم داده شوند تا به هوش آیند و از غفلت رهایی یابند.


انسان برای رسیدن به كمال واقعی خود، باید در چندراهی‏ها، راه صحیح را برگزیند و برای گزینش، باید به راه‏های گوناگون و سود و زیان هر یك توجه داشته باشد; ولی گاهی انسان در اثر سركشی غرایز، به‏گونه‏ای می‏شود كه تا حد حیوان تنزل می‏كند و از توجه به راه‏های گوناگون غافل می‏شود. این غفلت ریشه بسیاری از گمراهی‏ها و انحرافات است. قرآن مجید در توصیف جهنمیان می‏فرماید: «اولئك كالانعام بل هم اضل اولئك هم الغافلون‏» (اعراف:179); این گروه با آنكه چشم و گوش و عقل دارند از آنها بهره نمی‏گیرند; همانند چهارپایان، بلكه از آنان نیز گمراه‏ترند; زیرا اینان غافلان‏اند.
انسان در اثر غفلت، اصلا توجه خود را به خدا، معارف حق و راه‏های تكامل از دست می‏دهد، تا چه رسد به آنكه آنها را برگزیند و بدان‏ها دل بندد و در مسیر آن‏ها حركت كند. قرآن می‏فرماید: برخی انسان‏ها از خدا،[1] آخرت [2] و آیات الهی، [3] كه نقش بسزایی در سعادت آنان دارد، غافل شده‏اند، باید به آن توجه كنند.
2- به یادآوردن فراموش شده‏ها
خداوند بزرگ از راه فطرت، عقل و وحی، حقایقی را در اختیار بشر قرار داده، ولی انس با دنیا، لذایذ مادی و وسوسه‏های شیطانی و هواهای نفسانی سبب شده است كه آن حقایق را فراموش كند. قرآن یكی از اهدافش به یاد آوردن آن حقایق است: «ان هو الا ذكر للعالمین‏» (تكویر:29); قرآن برای جهانیان جز یادآوری چیز دیگری نیست.
قرآن مجید بر این باور است كه انسان‏ها امور بسیاری را فراموش كرده‏اند. خداوند متعال، [4] نعمت‏های او،[5] آیات الهی، [6] پیمان و میثاق خدا، [7] معارف و احكامی كه از سوی پروردگار در اختیارشان قرار گرفته است، [8] معاد و روز جزا [9] و اعمالی كه خود انجام داده‏اند [10] اموری است كه انسان در طول زندگی خود آنها را فراموش می‏كند و ضرورت دارد كه كسی آنها را یادآوری كند. برخی از انسان‏ها گاه در اثر فراموشی خدا، خود را نیز فراموش می‏كنند و دچار از خود بیگانگی می‏شوند; «نسوالله فانساهم انفسهم‏» (حشر:19); خدا را فراموش كردند، خداوند هم آنان را نسبت‏به خودشان دچار فراموشی ساخت.
انسانی كه خود را فراموش می‏كند دیگری را، كه بر او حاكم شده و در او نفوذ كرده است، خود می‏پندارد. او فكر می‏كند كه خودش می‏خواهد و خودش تصمیم می‏گیرد، ولی در واقع، او نیست كه تصمیم می‏گیرد; هوای نفس، شیطان و انسان‏هایی كه او را مسخ كرده‏اند به او دستور می‏دهند، دردهای دیگران را، كه دشمنان او هستند، درد خود می‏داند و درمان آنها را درمان خود می‏پندارد; زیرا آنها را خود پنداشته است. او به دنبال هوای نفس و شیطان می‏رود و می‏گوید: دلم می‏خواهد، خودم چنین تشخیص داده‏ام; «كالذی استهوته الشیاطین فی الارض حیران‏» (انعام:71); مانند كسی كه شیطان‏ها او را فریفته‏اند و عقل و دلش را ربوده‏اند سرگردان است، «كالذی یتخبطه الشیطان من المس‏» (بقره:275); مانند آن كه شیطان او را مس كرده، در او نفوذ نموده، تحت‏سلطه خود درآورده، او را از تعادل خارج كرده است و توان حركت در مسیر تكامل خود را ندارد.
قرآن راه نجات از خودفراموشی و از خود بیگانگی را «یاد خدا» و فراموش نكردن او می‏داند. اگر انسان خدا را به یاد آورد خداوند هم او را یاد می‏كند: «فاذكرونی اذكركم واشكروا لی و لا تكفرون‏» (بقره:153); پس مرا (خدا را) یاد كنید، من هم شما را یاد می‏كنم و مرا سپاس گویید و كفر نورزید. اگر خدا انسان را یاد كند از خودفراموشی نجات می‏یابد.
3- ارائه بینش‏های صحیح و ضروری
انسان‏ها در شناخت‏خدا و جهان دچار برداشت‏های نادرستی شده‏اند و در بسیاری از موارد، شناخت صحیحی از جهان، خود و خدا ندارند، چنان كه در موارد بسیاری نمی‏توانند با اتكاء به ابزارهای شناخت‏بشری شناخت‏های لازم را به دست آورند; «و ما اوتیتم من‏العلم الا قلیلا» (اسراء:85) قرآن مجید می‏فرماید: ما قرآن را فرو فرستادیم تا همه شناخت‏های صحیح و لازم برای هدایت انسان به كمال واقعی‏اش را در اختیار او قرار دهیم; «و انزلنا الیك الكتاب تبیانا لكل شی‏ء.» (نحل:89) اصلا دلیل آمدن پیامبران: همین بوده است كه بشر از دست‏یابی به همه شناخت‏های لازم و صحیح، كه برای سعادت وی ضروری می‏باشد، ناتوان است.
4- ارائه دلایل‏روشن بر بینش‏های صحیح و ضروری
انسان برای پیمودن مسیر صحیح كمال نیازمند آن است كه راه درست و صحیحی را، كه به كمال واقعی او منتهی می‏شود، به او نشان دهند و بر صحیح بودن آن راه، دلیل روشن و قطعی نیز داشته باشد تا عقلش سیراب گردد، به پیمودن مسیر او را فرمان دهند و در طول راه دچار تردید و توقف یا عقب‏گرد نشود و در برابر شهوات و وساوس شیطانی از حیث عقلی نلغزد. قرآن كریم هم راه راستین تكامل را نشان می‏دهد و هم با پشتوانه دلایل روشن و یقین‏آور، استواری آن را تضمین می‏كند. قرآن كریم در آیاتی به این حقیقت اشاره می‏كند: «و بینات من الهدی و الفرقان‏» (بقره:185)، «قد جاءكم برهان من ربكم.» (نساء: 174)
البته نشان دادن راه به دو صورت ممكن است: نخست آنكه كلیه جزئیات موضوع از سوی قرآن بیان شود و بر آن استدلال گردد. دوم آنكه راهی برای به دست آوردن جزئیات موضوع به ما نشان دهد و بر آن استدلال كند; مثلا، راه امامت را در اختیار ما قرار دهد و بر آن استدلال نماید و ما از طریق آن راه، جزئیات را به دست آوریم، بدون آنكه برای هر مساله نیازمند استدلال باشیم. هرچند این آگاهی‏ها غیر از ایمان به آنهاست، ولی علم زمینه ایمان را فراهم می‏سازد و اگر بسیار شفاف باشد و به آن معتقد شود زمینه‏ساز خشیت از خداست; «انما یخشی الله من عباده العلماء» (فاطر:28); همانا بندگان دانشمند از خدا می‏ترسند.
5- تبیین حق از باطل
تبیین مسائل اختلافی و ارائه معیاری برای شناخت‏حق از باطل در مسائل اختلافی و مشتبه، یكی دیگر از اهداف قرآن است: «و ما انزلنا علیك الكتاب الا لتبین لهم الذی اختلفوا فیه‏» (نحل:64); و ما كتاب را بر تو نازل نكردیم، مگر برای آنكه آنچه را در آن اختلاف كرده‏اند برایشان روشن سازی; «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن هدی للناس وبینات من الهدی والفرقان‏» (بقره:185); ماه رمضان است كه در آن، قرآن برای هدایت مردم و ارائه نشانه‏های روشن هدایت و معیار تشخیص حق و باطل نازل شده است.
با آنكه بسیاری از حقایق از طریق دل، عقل و وحی در اختیار انسان قرار گرفته، ولی وساوس شیطان [11] به شكل‏های گوناگونی جلوه حق را مشوه می‏كنند، حتی در حقایق روشن نیز اختلاف ایجاد می‏نمایند، به گونه‏ای كه گاهی انسان‏های پاك‏سرشت نیز از تشخیص حق به طور كامل، ناتوان می‏شوند. قرآن، كه كتاب هدایت هر انسان پاك‏سیرت است، برای زدودن زنگارهای وساوس شیطانی از چهره حقیقت، گاه خود به بیان حقایق مورد اختلاف می‏پردازد و گاه میزان و معیار تشخیص حق و باطل را بیان می‏كند; مانند ارجاع به اهل ذكر در آیه شریفه «فاسالوا اهل الذكر» (نحل: 42) و یا آیاتی كه بر اعتبار عقل، تجربه و حجیت قول پیامبر و امام وجود دارد.
6- تدبر در آیات قرآن
تدبر و دقت در آیات قرآن در فهم آن نقش بسزایی دارد و در روایات نیز بر آن تاكید فراوان شده و خواندن بی‏تامل و بی‏تدبر، بدون‏خیر واسف‏بار نامیده شده است. درآیه شریفه‏29سوره ص می‏فرماید: «كتاب انزلناه الیك مبارك لیدبروا آیاته‏»; كتاب پربركتی فرو فرستادیم تا در آیاتش تدبر كنید. در آیه‏83 سوره نساء فهم اعجاز قرآن در هماهنگی را منوط به تدبر دانسته است و در آیه‏ای دیگر می‏فرماید: آیا در قرآن تدبر نمی‏كنند یا بر دل‏ها قفل زده شده است؟ [12] از دو آیه اخیر استفاده می‏شود كه تدبر در قرآن زمینه پی بردن به حقانیت آن را فراهم می‏سازد و انسان را به راه صحیح دست‏یابی به كمال رهنمون می‏شود، مگر كسانی را كه در اثر گناه بر دل‏هاشان قفل زده باشند.
7- تفكر
قرآن مجید از «تفكر» بسیار ستایش كرده است و خود از طریق یادآوری یا بیان و توضیح آیات [13] با مثال‏ها و توصیف‏های گوناگون [14] و با گزارش كردن داستان‏ها، به بهترین بیان، [15] سعی دارد كه انسان را به فكركردن وادارد تا با اندیشیدن درباره زندگی دنیا و آخرت [16] مسیر تكاملی خود را شكل دهد و به مقدمه و گذرا بودن دنیا و جاودانگی آخرت پی ببرد و فریفته دنیا نشود و دنیا را هدف قرار ندهد.

[1] . اعراف: 205
[2] . روم:7
[3] . اعراف:136
[4] . بقره: 152
[5] . فاطر:3
[6] . طه:126
[7] . مائده: 14
[8] . اعراف: 165
[9] . اعراف: 51
[10] . كهف:57
[11] . نساء: 82
[12] . محمد: 24
[13] . بقره: 221
[14] . حشر: 21
[15] . اعراف:176
[16] . بقره:219
www.andisheqom.com


نوشته شده در دوشنبه 4 مهر 1390 توسط رسول توسلی آشتیانی
مقام معظم رهبری

درباره سایت
موضوعات
آرشیو مطالب
نویسندگان
نظر سنجی
آمار سایت
Blog Skin