جناب زید فرزند امام سجاد علیه السلام می‌گوید: از پدرم امام زین العابدین پرسیدم: پدر جان! زمانی که جدّمان رسول الله صلّی اللّه علیه و آله را به معراج بردند و خداوند به 50 نماز امر کرد، چرا برای امت خود از خداوند متعال تخفیف نخواست تا اینکه حضرت موسی علیه السّلام به پیامبر گفت که «به سوی پروردگارت برگرد و تخفیف بخواه؛ زیرا امت تو طاقت 50 نماز را ندارد».

پدرم در جواب فرمود: فرزندم! رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله دوست نداشت ، بعد از صدور فرمانهای الهی ، چون و چرا کند و در مقابل دستور خداوند، چیزی را از حضرت حق به دلخواه خود بخواهد؛ امّا از آن سو، آنگاه که حضرت موسی علیه السّلام برای امت اسلام، شفاعت کرد، جدّمان، رسول الله صلّی اللّه علیه و آله، شایسته ندید که وساطت برادرش موسی علیه السّلام را، رد کند بنابر این به سوی پروردگارش برگشته و درخواست تخفیف نمود و خداوند متعال هم، پنجاه نماز را به پنج نماز، تقلیل داد.

( نگاهی به زندگی روایتگر واقعه عاشورا )

قیام تاریخی عاشورا، ماندگارترین نهضت اسلامی، دارای دو مرحله مجزاست. مرحله نخست؛ دوره شكل گیری، جهاد، دفاع از كیان و كرامت اسلامی، احیای دین نبوی است كه به زعامت سیدالشهداء(ع) از نیمه ماه رجب سال 60 هجری آغاز و در دهم محرم سال 61 هجری به فرجام رسید. و برهه دیگر، دوره پیام رسانی، تثبیت ارزشها و عرصه جهاد فرهنگی و تبیین آرمانهای آن نهضت مقدس بود كه به رهبری امام علی بن الحسین(ع) تداوم یافت.
امامت شیعه و رهبری نهضت كربلا در عصری به امام سجاد(ع) منتهی گردید كه ارزشهای دینی دستخوش تحریف و تغییر امویان قرار گرفته، روحیه شجاعت و حمیت اسلامی و باورهای دینی مردم سست، احكام دینی بازیچه نالایقان اموی شده بود و خرافه گری رواج یافته و روحیه شهامت و شهادت طلبی در زیر شلاق و شكنجه و ارعاب امویان محو گشته بود. سخت گیری های بی حد و حصر، مصادره اموال، محروم ساختن آنها از امتیازهای جامعه اسلامی، جلوگیری مردم از هرگونه ارتباط با خاندان وحی و به انزوا كشاندن امام معصوم(ع) از مهمترین سیاستهای حاكمان اموی در مبارزه با اهل بیت عصمت و طهارت(ع) بوده است. امام زین العابدین(ع) در چنین عصری رسالت و امامت خود را آغاز كرد و حركت جهاد فرهنگی و پرورش شخصیتها را در دستور كار خود قرار داد و با حركتی عمیق و دامنه دار، به ایفای نقش پیشوایی خود پرداخت. این رویكرد امام (ع) زمینه ساز انقلاب فرهنگی امام باقر(ع) و امام صادق(ع) گشت. از این رو، پاره ای از نویسندگان، آن حضرت را «باعث الاسلام من جدید» نامیده اند.

1-ابو حمزه ثمالی از حضرت امام باقر علیه السلام نقل می‌کند که فرمود:

چون هنگام وفات حضرت علی بن الحسین علیه السلام فرا رسید، من را به سینه خود چسبانید و فرمود:

پسرم، تو را به چیزی وصیت می کنم که پدرم به هنگام وفاتش به من وصیت کرد. او فرمود از ظلم به کسی که بر علیه تو ناصری جز خداوند ندارد بپرهیز و هرگز خود را بر آن آلوده مساز.

2- از حضرت ابی الحسن علیه السلام نقل شده است که امام سجاد علیه السلام در هنگام وفات بیهوش شد. سپس چشمان خود را گشود و سوره واقعه و فتح را قرائت کرد و بعد گفت:

حمد خداوندی را که وعده خود به ما را راست گردانید و همه‌ی بهشت را به ما بخشید و ما در هر جای بهشت که بخواهیم برای خود منزل اختیار می‌کنیم.

سپس آیه 74 سوره زمر را تلاوت کرد: "پس چه خوب است اجر عاملین"

و از دنیا رفت.

3- و در روایت دیگری آمده است:

امام پیش از وفات لحظه ای به هوش آمد و پارچه ای را که رویش بود کنار زد و فرمود:

قبر مرا حفر کنید تا به زمین سفت برسید.بعد پارچه را روی صورتش کشید و جان به جان آفرین تسلیم کرد.

________________________________________________________________

بحارالانوار، ‌ج 46، ص 152، حدیث 16 (به نقل از اصول کافی ) و ص 147 حدیث

قیام سید الشهداء ابعاد مختلفی داشت كه می توان بخوبی از رفتار و گفتار امام (علیه السّلام) از ابتدای حركتشان از مدینه تا آخرین لحظات عمر شریفشان متوجه آن شد. امور متعددی به عنوان عوامل قیام امام حسین (علیه السّلام) محسوب شده اند كه به بعضی از آن ها اشاره می كنیم:

الف) پرهیز از بیعت با یزید:

یزیدی كه جام شراب را بر حوران بهشتی ترجیح می داد[1] و عاقبت هم بر اثر افراط در شرابخوری از دنیا رفت.[2]یزیدی كه پس از شهادت امام حسین (علیه السّلام) آرزو كرد: «ای كاش بزرگان ما كه در جنگ بدر كشته شدند امروز زنده می شوند و می گفتند: ای یزید آفرین بر تو باد».[3] یزیدی كه به تأسی از پدرش درصدد مسخ تدریجی اسلام بود. ب) دعوت كوفیان:

اهل كوفه از ایشان دعوت كردند تا برای به دست گرفتن رهبری مردم عراق و تشكیل حكومت اسلامی به كوفه بروند.[4]

ج) اصلاح امت:

امر به معروف و نهی از منكراتی همچون محو سنت ها و رواج بدعت ها عامل بعدی قیام امام بود. به تعبیر دیگر عامل سوم، اصلاح امت اسلامی بود.[5]
یزید كه بعد از شهادت امام پایه های حكومتش را متزلزل دید، تنها راه فرار خود از سرزنش و شورش مردمی را عوام فریبی و تبلیغات مسموم دانست؛ لذا درصدد ترور شخصیتی امام (ع) و اهل بیت او برآمد و به عنوان اولین مبارزه منفی، امام (ع) و اهل بیت در شام او را «خارجی» نامید و آن ها را به عنوان شورشیان بر خلیفه مسلمین (كه مجازاتشان تبعید و اعدام است) معرفی كرد. و با برپایی مراسم جشن و شادی این جنایت را پیروزی قلمداد كرد و سعی كرد از شناخته شدن حسب و نسب اسرا و اهل بیت امام (ع) بین مردم جلوگیری كند.[6]